<!DOCTYPE doctype PUBLIC "-//w3c//dtd html 4.0 transitional//en"> <html> <head> <title>Turismen trugar samane</title> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"> <meta name="author" content="Svein Lund"> <meta name="description" content=""> <meta name="keywords" content=""> </head> <body bgcolor="#ffffff"> Artikkel i Klassekampen, august 1986<h1>Turismen trugar samane</h1> <b> Turismen i den form den har idag er ein trussel mot samane sitt grunnlag for leve som eit folk med ein eigen kultur. Samane m sjlv f styring med turismen i dei samiske omrda. Dette var konklusjonene p diskusjonen om samane og turismen p den nordiske samekonferansen som blei avslutta fredag.</b><p> <i>RE (Klassekampen): Svein Lund</i><p> Turistnringa i Sameland var eit hovudtema for konferansen, som var den 13. i sitt slag. S hadde ein da og lagt mtet til eit av dei strste turistsentra i Sameland og i Norden, til re i Jmtland. <p> re er eit samisk omrde fr gamalt av, og i re kommune er det idag 4 samebyar (reinbeitedistrikt), og ein sameskole med undervisning i srsamisk. <p> Ved opninga av konferansen nske kommunalrden i re velkommen, og skryt av korleis turistnringa hadde snudd den tilbakegangen kommunen tidligare hadde pga. rasjonaliseringa i jord- og skogbruket. No er her 8000 sengeplasser for turistar og planar om fordobling. re er Sveriges alpinsenter, og kjempar ilag med Falun om OL i 1992. <h3>Samar som turistattraksjon</h3> Men i ei innleiing p konferansen fortalte Ingwar hren fr Svenska Samers Riksforbund at denne utbygginga hadde foregtt heilt utan omsyn til samiske interesser. I utreiinga som lg til grunn for utbygginga er virkningar for reindriftsnringa ikkje tatt opp. Samane er bare nemnt som ein turistattraksjon: <i> Den samiska kulturen och inte minst dess modema former kan studeres i reregionen. Renfarmen p Ottfjallet r ett forsk att rationalisera renskotelsen, som br kunna demonstreras fr turisterna och utgora studieobjekt fr skolungdomar frn lnet. I anslutning till besok vid renfarmen kan utstallning och forsaljing av sameslojd ordnas, liksom visning av lappkta med kaffeservering. </i> <h3>Pluss og minus</h3> Konferansen slo fast at om turismen kan vere ein trussel mot samane sitt nringsgrunnlag, kan den og vere eit bidrag til nringsgrunnlaget, og gi mange arbeidsplassar. Men sprsmlet er kven som har styringa. Idag er det folk utafr som driv det aller meste av turistnringa i samiske omrde. Om samane driv sjlv vil det blir tatt strre omsyn til reindrift og utmarksnringar. Da kan ein og gi turistane som kjem eit rettare bilete av den samiske kulturen og informasjon om samiske forhold. <p> Turisme kan bli ei viktig nring og bidra til sikre arbeidsplasser og busetting i samiske omrde. Men idag er det eit ope sprsml om ikkje dei verdiane dei tar ut er vel s store som dei dei legg igjen. <h2>Spelar kort med djevelen</h2> <b>Jon Paul Persson nska velkommen p vegne av den lokale sameforeninga og Tosssen sameby. Han fortalte at turistanlegga et seg lenger og lenger inn over fjellet og fortrenger reindrifta. Dei samiske interessene m heile tida vike. Den turistnringa som er i re har samane ingen styring med.</b><p>  Utbyttarane har alltid kome utafr, seier Jon Paul Persson.  Kva skulle turismen vere her om det ikkje var samane sitt land utnytte. <p> - Samebyen vr er delt p to kommunar, re og Berg. Begge er fattige og begge satsar hardt p turismen. Nr dei kjem i konflikt med reindrifta og vi skal forhandle med dei er dei 2 mot 1. Det er som spele kort med djevelen. <p>  Men har ikkje samane sjlv forskt drive turistnring? <br>  Jo, men dei som har forskt har blitt mtt med motstand fr kommunen, dei er blitt kvelte av konomiske sanksjonar. Idag er Njarka sameleir det einaste prosjekt som er dreve av samene sjlv. Denne er godtatt, det er greitt for kommunen at her er nokre samar sj for turistane. Men nr vi forsker f igang ting for samene sjlve, fr vi ingen sttte. Vi arbeider for f eit samisk kultursenter i tilknytning til sameskolen i re. Det str bare p konomien, men re kommune nektar sttte oss. <h3>Ungdommen krev samisk</h3> Som s mange andre samar har Jon Paul Persson kjent korleis skolen blei brukt til undertrykke det samiske. Da han byrja p skolen kunne han ikkje anna enn samisk, men all undervisninga var p svensk, og det var forboda snakke samisk. S han kan enno ikkje skrive sitt eige sprk. Men n er det opplring i srsamisk p sameskolen i re. Men lremiddel er det svrt drlig med. Det mesta som fins p srsamisk er laga pi norsk side. <p>  Den svenske staten kjenner ikkje noko ansvar, seier Persson, vi har bare oss sjlv lite p. <br>  Barna mine og den generasjonen som veka opp n krev f snakke samisk. Derfor er eg n optimist, og eg trur det srsamiske sprket vil overleve. Vi ser at mange n finn tilbake til sin samiske identitet, ogs mange som har svensk mor eller far definerer n seg sjlve som samar. <h3>Loven splittar samane</h3> Jon Paul Persson er sekretr for Tosssen sameby. Men etter den svenske reindriftloven har han ikkje rett til medlemskap i samebyen. I samebyane skal bare aktive reindriftsutvarar f vere med, og lova seier at samebyane ikkje fr drive med anna nringsverksemd enn reindrift. Persson kjem fr ein reindriftsfamilie, og han har brdre som driv med rein. Men sjlv jobbar han som sosionom ved ein psykiatrisk klinikk i stersund. <p>  Derfor har eg ingen rettar i samebyen. Men det har eg ikkje funne meg i, og reknar meg fortsatt som med i den samebyen der eg er vokst opp. Kor fins den protokollen som seier eg er kasta ut av samebyen? Det blir frre og frre i reindrifta. Om bare dei skal holde oppe samekulturen, blir basisen liten for kravet om samene sin rett til land og vatn. Dei svenske styresmaktene vil splitte reineigarar og andre samar. Det m vi ikkje finne oss i <h3>Overlever Tsjernobyl</h3> - Avisene skriv at Tsjernobyl-katastrofa kan bety slutten for den srsamiske kulturen. Er det s ille? <br> - Radioaktiviteten har n lagt seg som ei lammande hand over dei srligaste delane av Sapmi. Det seias at samane skal haldast skadeslause. men skaden har jo alt skjedd. Vi veit ikkje kor langt lovnadane om konomisk sttte rekk. Og den uroa vi n kjenner kan ikkje stillas med pengar. Men nr aviser skriv at dette er slutten for den srsamiske kulturen, da trur eg dei undervurderer samane sin vilje til overleve. --- <p> <b>Bilettekst:</b><br> Noko slik nskar samane i re seg. Samegrden i Kiruna er eit eksempel p eit kultursenter som samane sjlve styrer. Det er bde eit samisk samlingspunkt og for turistar <h2>Inga masseslakt</h2> <b>I fleire aviser, bl.a. Klassekampen, har det sttt at ein i Sverige vil g til masseslakting av rein i dei srsamiske omrda som er sterkt samma av radioaktivt nedfall. Dette er ikkje rett, fortel reineigar Olof Johansson fr Glen i Jemtland</b> <p> - Det vi har ftt beskjed om er at slaktinga skal g mest mogleg som vanlig og deretter skal kvart slakt mlast og det som er over grenseverdien skal g til dyrefor. Forskjellen i pris skal vi vf erstatta av staten. <p>Han er likevel bekymra for virkningane p lang sikt. Det kan ta mange r fr beitene igjen er frie for radioaktivitet og reinen vil bare ta opp meir og meir. Neste r vil det trulig vere langt verre, fordi det er reinlaven p vinterbeitet som er mest radioaktiv. <p> Det har vore snakk om fore reinen over vinteren. Har du tru p at det kan lyse problema?<br> Nokre stader der dei mler radioaktivitet like over grensa kan det kanskje nytte. Men det er ikkje bare fore reinen. Han kan ikkje leve p bare hy. Han vil ikkje f den nringa han treng og smaken p kjttet vil og endre seg. Eg tviler p at det finst nok av brukbart for f tak i.<p> <hr> <p> Til <a href="http://home.online.no/%7Esveilund/index.htm" target="_parent">startsida</a></p> <p> <a href="mailto:%20sveilund@online.no">sveilund@online.no</a> </p> </body> </html>